Kasteel Sint Gerlach in Zuid Limburg

Dit  artikel over geschiedenis is gewijd aan het kasteel Sint-Gerlach in Houthem in Zuid-Limburg. Tijdens een jaarvergadering konden de leden van de familievereniging de Heus dit prachtige gerestaureerde kasteel bewonderen. Het kasteelachtige gebouwencomplex was tot in de 18de eeuw een klooster. Voor de vroegste geschiedenis moeten we terug naar de 13de eeuw. In 1202 besloot Gozewijn IV van Valkenburg een klooster te stichten nabij het graf van de kluizenaar Gerlachus, die omstreeks 1165 in Houthem was begraven. Het dorp Houthem Sint Gerlach ontleent de naam aan deze kluizenaar. Het klooster in Houthem stond aanvankelijk onder toezicht van de proost van het norbertijnenklooster van Heinsberg. Vanaf ongeveer 1257 kreeg het klooster in Houthem een eigen proost. Het was een convent voor adellijke dames. Van de middeleeuwse gebouwen is niets meer te zien. In 1574 verwoestte het leger van Lodewijk van Nassau het kloostercomplex. Zeven jaar later werd het klooster tot twee keer toe door brand getroffen.

De huidige gebouwen van het stift en de proosdij kwamen tot stand in de jaren 1700 tot 1713. De stiftskerk bij het klooster werd tussen 1720 en 1728 gebouwd en de pachthof in 1759. De gebouwen bleven tot 1786 in gebruik als klooster. In 1795 besloten de Fransen de goederen te verkopen. Het landgoed met alle gebouwen kwam toen in handen van notaris Schoenmaeckers uit Raar, die zaakwaarnemer was van de norbertinessen. Soms trad zo iemand op als stroman, om het later over te dragen aan de zusters, maar dat was hier niet het geval. De kloosterkerk werd overgedragen aan de gemeenschap in Houthem. Vanaf 1808 fungeerde deze kerk als parochiekerk voor dit dorp. Het kasteel werd achtereenvolgens bewoond door de families Corneli en De Selys de Fanson. De laatste bewoner van het kasteel was Robert, baron de Selys de Fanson. Hij vermaakte in 1979 het kasteel met de bijgebouwen aan het parochiebestuur van Houthem. Er was echter geen bestemming voor de gebouwen, waardoor het verval snel zichtbaar werd.

Voor het behoud van het kasteel werd door een aantal personen gepleit, onder meer door Gerard de Heus uit Houthem. In juli 1988 werd de Stichting Behoud Sint-Gerlach opgericht. Deze stichting stelde zich tot doel om het landgoed te redden door een betrouwbare investeerder/exploitant te zoeken. Uiteindelijk kwam men overeen met de Camille Oostwegel Holding B.V. die het plan opperde om een hotel-restaurant te realiseren in de gebouwen.

Daarna begon de moeizame strijd om restauratiesubsidie en andere bijdragen. De totale restauratie zou 56 miljoen gulden gaan bedragen. Hiervan werd het grootste gedeelte door de Camille Oostwegel Holding B.V. opgebracht. Met de restauratie werd op 12 januari 1995 een begin gemaakt. Op 1 maart 1997 konden het hotel en restaurant in gebruik worden genomen. De officiële opening werd op 15 september 1997 door mr. Pieter van Vollenhoven verricht. Houthem Sint Gerlach had daarmee een belangrijk stuk verleden voor de ondergang gered. van het oorspronkelijke complex zijn de 18de-eeuse kloosterkerk, de proosdij, het stiftsgebouw en de pachthof bewaard gebleven.

Jean Coenen