De moord op Jan die Hoesch in 1417
In deel 1 van het boek De familie de Heus, vestigde Gerard de Heus de aandacht op enkele Brabantse naamgenoten die in de periode tussen 1300 en 1500 in dat gebied woonachtig waren. Omdat nog steeds niet bekend is waar de eerste Jan de Heus uit Erichem van afkomstig is, werd voor deel 1 onderzoek verricht naar families de Heus en die Hoesch in Gelderland, Brabant en Limburg. Bij de Brabantse stammen maakte Gerard de Heus onderscheid tussen takken in Lithoijen, Boxtel en Den Bosch. Vooral vanwege de ligging van Lithoijen in het rivierengebied, werd een familierelatie met de tak in Erichem vermoed.
Sinds 1994 zijn veel Brabantse bronnen in het Algemeen Rijksarchief in Brussel op microfilm gezet en door vrijwilligers ontsloten. Eén van de personen die zich verdienstelijk maakt op dit gebied is Henk Beijers. Henk is een goede kennis van mij. Hij is veel te vinden in de leeszaal van het Brabants Historisch Informatiecentrum in Den Bosch. Veel van het door hem verzamelde materiaal heeft hij op internet geplaatst op zijn eigen website http://www.henkbeijersarchiefcollectie.nl/. Ook via de links van www.bhic.nl is het mogelijk om de archiefcollectie van Henk te raadplegen. Het is zelfs mogelijk om op trefwoord op die site te zoeken door, binnen deze site, gebruik te maken van de zoekmachine google. Die site kan ik van harte aanbevelen.
De archiefcollectie Henk Beijers, zoals die site wordt genoemd, bevat onder meer samenvattingen en uittreksel uit de middeleeuwse schoutsrekeningen van de Meierij van Den Bosch en de vier kwartieren Peelland, Maasland, Kempenland en Oisterwijk. Het bestand is inmiddels duizenden bladzijden groot. Veel gegevens zijn zonder meer boeiend om te lezen. Ze geven een goed beeld van het leven in het hertogdom Brabant in de middeleeuwen.
Uiteraard komen in de schoutsrekeningen ook leden voor uit de families die Hoesch in Lithoijen, Boxtel en Den Bosch. Bij het doornemen van de bestanden van Henk Beijers las ik een verhaal over de moord op Jan die Hoesch uit Lithoijen omstreeks 1417 en een schaking van een vrouw in 1422. Die gegevens vormen het onderwerp van deze genealogische rubriek.
De moord op Jan die Hoesch in 1417
In het dorp Lithoijen woonde een zekere Jan die Hoesch. Hij was mogelijk een afstammeling van de Johannes die Hoessche van Lithoijen die voorkomt in het eerdergenoemde artikel van Gerard de Heus. De schoutsrekeningen geven vrijwel geen informatie over zijn identiteit. In de rekening die Roelof van Haestrecht, hoogschout van Den Bosch, in 1417 opstelde, komt bij de moorden een post voor waaruit blijkt dat een zekere Rutgher Boene uit Oijen Jan die Hoesch had doodgeslagen. De hoogschout ging over de criminele zaken in de Meierij van Den Bosch. Of de dader werd opgepakt en eveneens ter dood gebracht, is helaas niet bekend.
Een vrouw geschaakt door Jan die Hoesch
Uit de rekening van het jaar 1422 van de Bossche hoogschout Hendrik Dicbier, heer van Mierlo, blijkt dat een andere Jan die Hoesch zich in dat jaar schuldig had gemaakt aan het schaken van een vrouw. De schout van het kwartier Maasland maakte melding van het voorval. Jan die Hoesch was betrokken bij de schaking van Walberch Welckensdochter uit Lithoijen. In de beschrijving van de rekening staat letterlijk: Jan den Hoesch die befaemt ende beruchticht was datti mede soude sijn geweest dair Walberch Welckensdochter van Littoyen ontscaect soude sijn geweest. De schout van Maasland legde hem een boete op van 15 Arnhemse guldens, maar veel zin had dat niet, aangezien Jan die Hoesch voortvluchtig was. De schout schreef dat Jan een arme jonge man was ende opten palen vanden lande was. Met die uitdrukking bedoelde hij dat Jan aan de grens woonde van het hertogdom Brabant. Zodra hij over de Maas vluchtte viel hij buiten het rechtsgebied van de hertog van Brabant. Ook hier is het verhaal niet volledig, aangezien de hoogschout de afloop niet vermeldde. U mag het zelf afmaken. Zou Jan uiteindelijk zijn getrouwd met Walberch? Ik denk dat er best wel enkele leden in de familievereniging zijn die deze Jan als een romantische voorvader zien, die zijn schone geliefde schaakte, om samen met haar een nieuw bestaan op te bouwen. Het is niet ondenkbaar dat Jan zich gevestigd heeft in het rivierengebied en zelfs de voorvader is van het geslacht de Heus in Erichem, maar het is nog veel te voorbarig om die conclusie te trekken. Voor de komende nummers van het bulletin zullen we nieuwe pogingen wagen om het spoor in Erichem op te pakken. Het verslag van dat onderzoek zult u dan vanzelf lezen.
Bron: henkbeijersarchiefcollectie, schoutsrek.074. Het betreft ARA Brussel, rekenkamer 12990.
Microfiches van het originele bestand in Brussel zijn in mijn bezit.
Jean Coenen
